Napoleon – fakty i mity

Był jedną z najbardziej wyrazistych postaci w dziejach. Poruszał wyobraźnię artystów, poetów, pisarzy. Nazywany „bogiem wojny”, rysował po swojemu mapę świata w niezliczonych wojnach i kampaniach. W Polsce przez wieki był kochany i wielbiony, na świecie – niekoniecznie. Nowe spojrzenie na tę postać przynosi książka „Napoleon. Człowiek i mit” pióra cenionego historyka i biografa Adama Zamoyskiego.

Biografia złożona ze sprzeczności

Książka Zamoyskiego to z jednej strony inteligentny i zręcznie budowany portret nieprzeciętnej, wybitnej jednostki. Z drugiej zaś – próba analizy mitu, jaki wokół tej postaci wyrósł. Bo o fenomenie Napoleona i jego miejscu w historii w takim samym stopniu jak jego czyny, przesądza legenda, budowana przez zafascynowanych nim ludzi. Zwłaszcza romantycy ulegli tej postaci, przypisując jej przymioty jednostki o nadnaturalnej niemal potędze, kształtującej dzieje siłą swojej woli i umysłu.

Zamoyski analizuje biografię Napoleona, próbując dociec, na czym polegał jego geniusz i jakie cechy sprawiły, że stał się magnetyczną postacią dla całych pokoleń. Stara się umknąć romantycznej legendzie, jakiej nierzadko ulegają także historycy epoki napoleońskiej. Patrzy na swego bohatera chłodnym okiem. Nie unika twardych ocen, przywołuje na równi zasługi i grzechy, kreśląc obraz człowieka złożonego ze sprzeczności, niejednoznacznego i wielowymiarowego.

W efekcie otrzymujemy fantastyczną opowieść. Historię człowieka, który tak naprawdę na wielkiej scenie historii pojawił się znikąd, z jakiejś małej wysepki na Morzu Śródziemnym. I wystarczyło mu ledwie kilka lat, by błyskawicznie wspiąć się na szczyty władzy. Autor drobiazgowo analizuje dzieje Napoleona – mocno skomplikowane dzieciństwo i trudny okres dorastania, kształtujący jego charakter. Pisze o pasjach, które potrafił rozwijać mimo przeciwności i o niezwykłej ambicji, dzięki której błyskawicznie osiągał cele. W ekspresowym tempie stał się najpierw najmłodszym oficerem francuskiej armii, a wkrótce jej genialnym wodzem, wygrywającym kolejne wojny i kampanie. Już niebawem miał za sobą gigantyczną potęgę najpotężniejszej w Europie armii i poparcie Francuzów, których cesarzem się ogłosił. To po części pozwoliło mu samemu kreować własną legendę, która przetrwała wieki.

Spojrzenie z dwóch perspektyw

Książka Zamoyskiego nie zawiedzie miłośników historii i dobrze napisanych biografii. Autor pochodzi z rodziny polskich arystokratów, przewijającej się przez karty naszej historii, rodziny, w której silne były tradycje bonapartyzmu. Z drugiej strony wychował się i wykształcił w Anglii, gdzie Napoleon funkcjonuje jako czarna postać dziejów, a jego imię jest synonimem despoty i agresora. Ciekawie będzie prześledzić, jak te odmienne spojrzenia przenikają się w sposobie myślenia Zamoyskiego i jaki tego efekt znajdziemy w jego książce.